Henk Top

Bestemming New York

isbn: 978-90-57305-16-0
uitgever: Walburg Pers, Zutphen  
jaartal: 2007
druk:  
 
208 pagina’s, geïllustreerd, € 19,95.
www.walburgpers.nl

In 1939 wordt de Zaandam, een nieuw lijnschip van de Holland-Amerika Lijn (HAL) in gebruik genomen. De politieke spanningen in Europa zijn al voelbaar en de schepen van de HAL kunnen het aanbod van passagiers nauwelijks verwerken.

Als de Tweede Wereldoorlog uitbreekt halen Engelse, Franse en Duitse rederijen hun passagiersschepen uit de lijndiensten tussen Europa en de VS. Hoewel de risico's steeds groter worden varen de Nederlandse maatschappijen door. De Zaandam wordt eind april 1940 naar Nederlands-Indië gedirigeerd, maar ook daar breekt de oorlog uit. Kapitein Stamperius weet een aanval van Japanse Zerojagers af te slaan en ontsnapt - met honderden evacués aan boord - aan de Japanse omsingeling van Java. Ook een hachelijke bevoorradingsmissie van het Britse leger in het Midden-Oosten brengt hij, ondanks de dreiging van Duitse U-boten, tot een goed einde.

Op de terugreis naar New York gaat het echter mis. In november 1942 wordt de Zaandam getorpedeerd op 400 mijl uit de Braziliaanse kust. Stuurman Broekhof weet met een lekke reddingsboot na acht dagen de kust van Brazilië te bereiken. Drie andere schipbreukelingen worden na 83 dagen uit zee opgepikt. 134 opvarenden van de Zaandam blijken te zijn omgekomen.

De auteur reconstrueerde de belevenissen van de bemanning van de Zaandam aan de hand van brieven, dagboeken, krantenartikelen en gesprekken met nabestaanden. Op levendige wijze belicht hij in deze uitgave de rol van de Nederlandse koopvaardij in oorlogstijd.

recensie

Site Veteraneninstituut.nl

Alleen al de, nauwkeurig door de oud-stuurman Henk Top uitgeplozen wonderbaarlijke redding van drie drenkelingen na 83 dagen op een vlot door het Amerikaanse korvet PC 567 op de Atlantische Oceaan op 24 januari 1943, maakt Bestemming New York lezenswaardig. De drenkelingen waren olieman Kees Slot, de 17-jarige Nicko Hoogendam en de Amerikaanse kanonnier Basil Izzi. Drie als vermist opgegeven opvarenden van de op 2 november 1942, door de U-174 getorpedeerde, lijnboot ms Zaandam. 83 Dagen op een vlot was begin 1943 de langste periode die mensen ooit onbeschermd op open zee hadden doorgebracht. Ze waren aanvankelijk met vijf man. De Amerikaanse kanonnier George Beasly en zijn lieutenant James Maddox hebben het verblijf op het vlot niet overleefd. Het verhaal van de vijf drenkelingen is de geschiedenis ingegaan als een epos van de zee. Niet de redding van de drie drenkelingen was het uitgangspunt van Henk Top voor zijn boek, maar de vraag hoe de zeevarenden WOII hebben ervaren en wat het belang van de Nederlandse koopvaardij in die oorlog is geweest. Top besloot dit te doen door de belevenissen van een koopvaardijschip en zijn bemanning te reconstrueren en te beschrijven. De geschiedenis van de Zaandam trok voor die benadering zijn bijzondere aandacht. Een nagelnieuw vracht- en passagiersschip van de Holland-Amerika Lijn. Dit schip was volop betrokken bij de evacuatie vanuit Tjilatjap van Britse en Australische militairen en Nederlandse piloten en burgers na de snelle opmars van de Japanse troepen op Java in 1942. Belaagd door Japanse bommenwerpers en onderzeeboten bereikte het met 921 mensen aan boord op 6 maart 1942 Fremantle in Australië. Het schip maakte ook deel uit van een strikt geheim konvooi met onder andere Sherman-tanks van New York naar Ismailiya in Egypte. Helaas bleek tijdens zijn speurwerk dat er niemand van de bemanning van de Zaandam meer in leven was. Met gesprekken met nabestaanden zoals Nettie van den Berg-Stamperius, dochter van de bij de torpedering van de Zaandam omgekomen kapitein Jacob Stamperius, archiefonderzoek en het aanboren van andere bronnen is dit boek glansrijk geslaagd. (DS)

Terug naar overzicht boeken van deze schrijver