Ton F.J. Pronker

Het model van het fregat Geelvinck 1696-2001, gebouwd door Kapt. J. Horjus en De exploratie van de Westkust van Nieuw-Holland door de Vlielander schipper Willem de Vlamingh 1640-1698.

isbn: 978-90-70886-81-3
uitgever: Publicatie mogelijk door steun van: Directie der Oostersche Handel en Reederijen (1689) en de Cultuur Historische Vereniging Eylandt Flielandt.  
jaartal: 2008
druk:  
 
66 pag., hardcover, € 10,50.


Kapitein Horjus bouwde dit model voor het Vlielander Museum Tromp´s Huys in de jaren 1994-2000. Hij volgde daarbij op unieke wijze dezelfde bouwmethode als waarmede onze 17de eeuwse scheepsbouwers die schepen in werkelijkheid bouwden. Aan de hand van de 60, gedurende de bouw gemaakte foto´s heeft Pronker het gehele bouwproces beschreven en daarbij tal van details laten zien die in het voltooide model verborgen blijven.

In 1696 – 1697 maakte de Vlielander schipper Willem de Vlamingh in opdracht van de V.O.C. zijn bekende reis ter exploratie van de Westkust van Nieuw Holland. Sinds 2001 staat in het Vlielander Museum Tromp’s Huys een uniek model van zijn fregat “Geelvinck”.

Maar dit model van de “Geelvinck” is niet alleen een historisch verantwoord model van hoge kwaliteit, en uniek omdat het gebouwd is op dezelfde wijze als onze 17de eeuwse scheepsbouwmeesters grote schepen bouwden in de verbluffend korte tijd van zeven maanden. Met schepen die tegen veel lagere kosten dan in andere landen, tot stand kwamen, hadden onze reederijen en admiraliteiten een grote voorsprong. Dat dit model van de “Geelvinck” op dezelfde, historisch verantwoorde, wijze is gebouwd kan men aan de buitenkant niet meer zien. Bovendien is de bouwer ook met de inwendige detaillering zeer ver gegaan. Zo bevinden zich onderin het schip de roosters waarop de natte ankertrossen werden opgeschoten. De kombuis is met koperen platen als brandwering bekleed. Kombuis en kruitkamer zijn voorzien van scharnierende deurtjes. De werkende lenspompen en bijbehorende pijpen zijn, net als toen, van lood gemaakt. In de kajuit zijn er de kooien en de tafel.

Een zeer volledig model, waarvan dat prachtige interieur aan het oog onttrokken is. Een reeks van 60 foto’s, met een uitgebreide toelichting, geeft een goed beeld van de bouw en de inrichting van het schip, zoals dat 310 jaar geleden tot stand kwam. Voor de museumbezoeker is dit boekje onmisbaar om het getoonde model op haar juiste waarde te kunnen schatten.

recensie

Elly Meijn

Eind 1994 vroeg de voorzitter van de Cultuur Historische Vereniging ‘Tromp’s Huys’, het latere ‘Eylandt Flielandt’, de Vlielander kapitein Jelle Horjus een groot model van het fregat Geelvinck te maken. De Vlielander Willem de Vlamingh, schipper en commandeur op het fregat, reisde in 1696-1697 ter exploratie naar de Westkust van Nieuw-Holland (het latere Australië). De gepensioneerde kapitein Horjus wist dat het vele jaren in beslag zou nemen, hij zou eerst het schip moeten bestuderen voor hij aan de bouw kon beginnen, maar hij nam de opdracht aan. En op 17 april 2001 werd het model aangeboden aan de vereniging. Het model van het 17e-eeuwse fregat Geelvinck is nu te bewonderen in het Museum Tromp’s Huys op Vlieland. Het boekje begint met een beschrijving van de persoon Willem de Vlamingh: zijn afkomst en zijn loopbaan ter zee, en zijn reis naar het Onbekende Zuydlandt. Ton F.J. Pronker die in de gelegenheid was om de bouw van het historisch verantwoorde model op de voet te volgen, maakte vele foto’s. Zestig van deze foto’s – helaas niet allemaal even scherp – staan afgedrukt in het boekje en tonen alle stadia van de bouw. De bedoeling van dit boekje is om diegenen die het model van de Geelvinck in het museum met aandacht bekijken, te laten zien hoe het model, en ook het oorspronkelijke schip gebouwd werden, hoe het schip ingericht was en ook hoe in dit model die inrichting in detail aanwezig is. Nu is de museumbezoeker aan zet.

Terug naar overzicht boeken van deze schrijver